Þrjár gerðir mælinga — þrjár ólíkar spurningar
| Aðferð | Svarar spurningunni |
|---|---|
| Rakastig lofts (HR) | Eru aðstæður hagstæðar fyrir vöxt núna? |
| Efnisraki | Er byggingarhlutinn sjálfur blautur, og hversu djúpt? |
| Sýnataka | Er þetta örveruvöxtur, og af hvaða tagi? |
Hitastig skekkir mælinguna — og verður að leiðrétta
Þetta er algeng villa hjá þeim sem mæla án reynslu. Rakamælir sem lesinn er við lágt hitastig sýnir of lágt gildi. Dæmi úr íslensku Rb-blaði: mæling í timbri við 5 °C sem sýnir 22% svarar til 24,3% við 20 °C. Ómerkt mæling við kaldar aðstæður getur því sagt „í lagi” um byggingarhluta sem er það ekki. Þess vegna skráir fagmaður alltaf við hvaða hitastig var mælt og leiðréttir fyrir því — og mælir í dýpt, því yfirborðsmæling missir auðveldlega af raka sem liggur dýpra.
Nokkur viðmið sem stuðst er við: hlutfallsraki lofts yfir 70% skapar skilyrði fyrir myglu; 80% hlutfallsraki svarar í furu til um 16% efnisraka; fúahætta í timbri er yfir 20% af þurrþyngd.
Hvað myglusýni getur — og getur ekki
Sýnataka skiptist í efnis- og yfirborðssýni (bein sönnun), ryksýni og loftsýni (óbein sönnun). Sest ryk sem er nokkurra mánaða gamalt er góður staðgengill fyrir falinn vöxt. Sýni getur staðfest eða afmarkað skemmd, og greint hvort mislitun sé í raun örveruvöxtur.
En það er tvennt sem sýni getur ekki:
- Það eru engin heilsutengd viðmiðunarmörk til fyrir örveruútsetningu. Sýni ákvarðar ekki heilsufarsáhættu og segir ekki hvort tiltekinn einstaklingur veikist.
- Það er ekki til stöðluð, almennt viðurkennd verklagsregla um sýnatöku sem allir fylgja. Þess vegna er ekki hægt að bera saman sýnaniðurstöður frá ólíkum aðilum án þess að vita hvaða aðferð var notuð — og þess vegna lýsir fagmaður alltaf aðferðinni.
Meira um hvað má og má ekki fullyrða í greininni um myglu í húsi.
Af hverju eitt gildi yfir mörkum er ekki greining
Mygluvaxtarlíkön eru ósammála um mörkin, og flest þeirra hafa engan tímaþátt — þau greina ekki á milli skammvinns topps og viðvarandi ástands. Þess vegna vegur góð skoðun saman fjölda mælinga, umfang og tímalengd, og alltaf í hlutfalli við stærð svæðisins. Ein fermetra skemmd í einu herbergi og sama skemmd á heilli hæð eru ekki sami hluturinn.
Hvað á að gera
- Mældu með viðmiðunarpunkti á fleti sem talinn er þurr, ekki bara á blauta staðnum.
- Leiðréttu fyrir hitastigi og skráðu það.
- Mældu í dýpt þar sem grunur er.
- Taktu sýni þegar það breytir niðurstöðu — til að greina eða afmarka.
- Skráðu aðferðina svo hægt sé að endurtaka mælinguna.
Hvað á ekki að gera
- Ekki lesa rakamæli án hitaleiðréttingar.
- Ekki nota yfirborðsmæli til að útiloka raka — hann sér ekki djúpt.
- Ekki taka sýni í stað þess að finna rakauppsprettuna.
- Ekki setja fram sýnaniðurstöðu sem heilsufarsmat.
Algengar spurningar
Get ég mælt raka sjálfur með rakamæli?
Þú getur fengið vísbendingu, en það er auðvelt að lesa vitlaust. Rakamælir sýnir of lágt gildi við lágt hitastig — mæling við 5 °C sem sýnir 22% svarar til 24,3% við 20 °C. Yfirborðsmælir sér heldur ekki raka sem liggur djúpt. Fagmaður leiðréttir fyrir hita og mælir í dýpt.
Þarf ég myglusýni?
Ekki alltaf. Sýni er tekið þegar það breytir niðurstöðu — til að greina hvort mislitun sé örveruvöxtur eða til að afmarka umfang. Það kemur ekki í staðinn fyrir að finna rakauppsprettuna.
Segir myglusýni til um hvort ég verði veik/ur?
Nei. Það eru engin heilsutengd viðmiðunarmörk til fyrir örveruútsetningu. Sýni getur staðfest eða afmarkað skemmd, en ákvarðar ekki heilsufarsáhættu tiltekins einstaklings.
Af hverju er ein mæling ekki nóg?
Mygluvaxtarlíkön eru ósammála um mörkin og flest hafa engan tímaþátt — þau greina ekki skammvinnan topp frá viðvarandi ástandi. Áreiðanlegt mat vegur saman margar mælingar, umfang og tímalengd, alltaf í hlutfalli við stærð svæðisins.
Vilt þú áreiðanlega skoðun vegna gruns um myglu? Fagmat framkvæmir grunnskoðun, mælir þar sem það á við og setur niðurstöðuna í samhengi — án oftúlkunar. Sjá muninn á ástands- og grunnskoðun.
Almenn fræðsla, ekki mat á tiltekinni eign og ekki heilsufarsráðgjöf. Byggt á Rb-blöðum HMS (Rb.(I4).003) og norrænum fagheimildum. Fagmat ehf.