Senda verkbeiðni Fræðsla frá Fagmati
Hagnýtar greinar um hvernig einkenni eru lesin, hvað mælingar segja og hvernig á að finna orsök áður en ráðist er í úrbætur.
Ef þú ert að glíma við rakaskemmdir í húsi er auðvelt að festast í einkennunum — blettinum í loftinu, lyktinni, flögnuninni á veggnum. En einkennin segja sjaldan hvar vandinn liggur. Nánast allar rakaskemmdir í íslenskum húsum eiga sér eina af fimm uppsprettum, og þegar uppsprettan er fundin er viðgerðin yfirleitt einföld. Þegar hún er ekki fundin kemur skemmdin aftur — sama hversu vel var hreinsað eða málað yfir.
Glugginn sjálfur lekur sjaldan. Það sem lekur er samskeytin milli gluggans og veggsins — og þau eru oftast falin bak við lista, múr eða klæðningu. Á sama tíma er glugginn kaldasti flötur útveggjarins í íslenskri veðráttu. Þess vegna verður við glugga tvennt sem lítur eins út en er gjörólíkt: leki annars vegar og rakaþétting (móða) hins vegar.
Þegar þakleki birtist er fyrsta hvötin að leita að gatinu beint fyrir ofan blettinn. En það er einmitt þar sem flestir fara í rangan enda. Vatn ferðast eftir sperrum, einangrun og lögnum og kemur niður þar sem það finnur leið — oft mörgum metrum frá innkomustaðnum. Bletturinn í loftinu segir þér hvar vatnið kom út, ekki hvar það kom inn.
Sprunga í útvegg er ekki eitt fyrirbæri heldur einkenni sem getur átt sér gjörólíkar orsakir. Sumar sprungur eru meinlausar. Aðrar eru merki um að vatn sé að komast að bendingu, eða að steypan sé að þenjast innan frá. Munurinn ræður öllu um hvort viðgerðin heldur — og hvort um útlitsatriði eða burðarvirkismál er að ræða.
Grunnur hússins er eini hlutinn sem er í varanlegri snertingu við vatn. Þak og útveggir eru blautir stundum; grunnurinn er umkringdur röku efni allt árið. Þess vegna er hann ekki varinn með þéttleika einum saman, heldur með kerfi sem leiðir vatnið frá húsinu áður en það kemst að því. Þegar rakaskemmd kemur upp í grunni hefur yfirleitt eitt lag þessa kerfis brugðist — og verkefnið er að finna hvert.
Kjallarinn er eini hluti hússins þar sem raki kemur úr öllum áttum samtímis: að utan úr jarðvegi, að neðan úr botnplötu, og að innan úr lofti sem er hlýrra en veggirnir. Þess vegna er kjallari sérstakur — ekki af því að hann sé verr byggður, heldur af því að hann er í öðrum aðstæðum en restin af húsinu. Jarðvegsraki hegðar sér líka ólíkt regnvatni: hann er stöðugur en hægur, veldur sjaldan sýnilegum leka og oftar viðvarandi rakastigi sem er of hátt til að byggingarhlutinn þorni nokkurn tímann.
Baðherbergið er sá byggingarhluti þar sem flestar iðngreinar koma saman — að minnsta kosti fjórar til fimm — og þar sem vatnsþétta lagið verður að vera samfellt þvert á öll þeirra verkskil. Það er ástæðan fyrir að votrými bila oftar en aðrir hlutar hússins: ekki vegna lélegs efnis, heldur vegna samskeyta milli verkþátta. Í votrýmum er líka notaður meira en helmingur alls vatns sem fer um húsið, og af öllum vatnstjónum eru um 60% lagnatjón og 40% tækjatjón.
Mygla hljómar oftast verr en hún er — en stundum alvarlegri en fólk heldur. Fyrsta atriðið sem er gott að vita er þetta: gró eru í öllum húsum, alltaf. Þau berast inn með lofti, fatnaði og skótaui og eru til staðar hvort sem er. Það er ekki frávik. Frávikið er þegar gróin fá raka og fara að vaxa.
Ein mæling er athugun, ekki niðurstaða. Rakamæling segir hvað var satt á þeim stað, á þeim tíma, við það hitastig. Hún segir ekki ein og sér hvað olli því, hversu lengi ástandið hefur varað, eða hvað það þýðir fyrir fólkið í húsinu. Góð skoðun þegar grunur er um myglu snýst um að vega saman margar athuganir — ekki að lesa eitt hámarksgildi og draga stóra ályktun. Hjá Fagmati er slík afmörkuð skoðun grunnskoðun; rakamæling og sýnataka eru aðferðir sem geta verið hluti hennar.
Þegar þú kaupir eða selur fasteign — eða vilt einfaldlega vita hvernig húsið þitt stendur — er ástandsskoðun leiðin til að fá óháða mynd af ástandi eignarinnar. En góð ástandsskoðun er ekki listi yfir galla. Hún er skýr aðgreining á fjórum ólíkum hlutum, og það er einmitt sú aðgreining sem gerir skýrsluna nothæfa ef á reynir.