Þrjú lög sem öll þurfa að virka
- Yfirborðsvatn — landhalli, þakvatn og hellulögn sem leiða vatn frá húsi.
- Þerrilögn (dren) — leiðir jarðvatn frá sökkli áður en það þrýstist upp að honum.
- Raka- og vatnsvörn á byggingarhlutanum sjálfum — vörn undir botnplötu og utan á sökkli.
Byggingarreglugerð er óvenju afdráttarlaus hér: botnplata, undirstöður og kjallaraveggir skulu þannig hannaðir og byggðir að vatn og raki komist ekki inn í bygginguna — og á uppdráttum skal ávallt gerð sérstök grein fyrir rakavörnum. Það þýðir að rakavörn grunnsins á að vera skjalfest á teikningum. Ef sú greinargerð er hvergi til er það í sjálfu sér athugunarefni.
Byrjaðu á því ódýrasta: landhalli og þakvatn
Algengasta og ódýrasta orsök raka í grunni er einföld: landið hallar að húsinu í stað þess að halla frá því, eða þakvatn skilar sér upp við sökkul. Þetta er fyrsta atriðið sem á að skoða — og oft það eina sem þarf að laga. Þerrilögn sem er til staðar á teikningu er heldur ekki það sama og þerrilögn sem virkar; hún getur verið stífluð, sigin, of hátt sett eða án virkrar útrásar.
Byggingarraki: gildran sem bíður árum saman
Steypa þornar hægt. Byggingarraki í botnplötu getur verið árum saman á leiðinni út — og sé þétt gólfefni lagt of snemma lokast rakinn inni. Þá skemmist nýtt gólf, listar og innréttingar á fáum mánuðum, og fólk heldur að um leka sé að ræða þegar orsökin er raki sem aldrei fékk að fara.
Almennt er miðað við 80–85% hlutfallsraka sem efri mörk fyrir steypuraka ef leggja á þétt gólfefni. Þess vegna á að mæla rakastig í plötunni áður en nýtt gólf er lagt, ekki eftir á.
Hvað á að gera
- Byrjaðu á landhalla og þakvatni — ódýrast að laga, algengasta orsökin.
- Sannreyndu þerrilögnina — tilvist, hæð, virkni og útrás. Ekki gera ráð fyrir henni.
- Kannaðu hvort rakavörn sé skjalfest á aðaluppdráttum eins og reglugerð krefst.
- Mældu rakastig í botnplötu áður en nýtt gólfefni er lagt.
- Metðu hvort skemmd sé þegar orðin í gólfefni, listum og innréttingum sem standa á plötunni.
Hvað á ekki að gera
- Ekki leggja þétt gólfefni á plötu sem hefur ekki verið mæld.
- Ekki mála eða þétta sökkul að innanverðu til að stöðva raka sem kemur að utan — það færir rakann innar í byggingarhlutann.
- Ekki gera ráð fyrir að dren sé virkt af því að það sést á teikningu.
- Ekki hækka jarðveg upp að vegg — algeng afleiðing garðframkvæmda og ein algengasta orsök nýrra rakaskemmda í eldri húsum.
Ef grunnurinn tengist kjallara er næsta skref að skoða raka og myglu í kjallara.
Algengar spurningar
Af hverju skemmist nýja gólfið mitt?
Algeng orsök er byggingarraki: þétt gólfefni var lagt á steypu sem var ekki fullþornuð, og rakinn lokaðist inni. Þá skemmast gólfefni, listar og innréttingar á fáum mánuðum þótt engin ný vatnsuppspretta sé til staðar.
Hvenær má leggja gólfefni á nýja steypu?
Almennt er miðað við að hlutfallsraki í steypunni sé kominn niður fyrir 80–85% áður en þétt gólfefni er lagt. Það á að mæla áður en gólfið er lagt, ekki eftir á — steypa þornar hægt og getur verið árum saman á leiðinni.
Hvernig veit ég hvort drenið virki?
Þú veist það ekki af teikningu einni saman. Þerrilögn getur verið stífluð, sigin, of hátt sett eða án virkrar útrásar. Það þarf að sannreyna tilvist hennar, hæð og virkni á staðnum.
Getur raki í botnplötu komið án leka?
Já. Vatn þarf ekki að leka inn til að valda skaða; jarðvegsraki og byggingarraki geta haldið byggingarhlutanum rökum, sem lækkar einangrunargildi og skapar skilyrði fyrir mygluvöxt.
Samhengi úr íslenskri dómaframkvæmd
Dómadæmi sem varpa ljósi á efnið
Tæknilegt ástand, sönnun um orsök og lagaleg ábyrgð eru aðskilin atriði. Eftirfarandi handstaðfest dómadæmi sýnir hvers vegna vönduð skráning og skýr afmörkun skipta máli.
Ertu að fara að leggja nýtt gólf, eða sérðu raka við sökkul? Fagmat framkvæmir grunnskoðun, mælir rakastig þar sem við á og metur næstu skref. Sjá muninn á ástands- og grunnskoðun .
Almenn fræðsla, ekki mat á tiltekinni eign. Byggt á Rb-blöðum HMS (Rb.(I4).003, Rb.(12).401.2) og byggingarreglugerð nr. 112/2012, gr. 10.5.2 og 10.5.6. Fagmat ehf.