Fjórar leiðir raka inn í kjallara
- Hárpípuverkun — raki dregst upp í gegnum steypu úr rökum jarðvegi.
- Þrýstivatn — jarðvatn stendur að vegg og þrýstist inn um sprungur og samskeyti.
- Rakaþétting — hlýtt og rakt inniloft mætir köldum vegg og þéttist á honum.
- Byggingarraki sem aldrei fékk að þorna út.
Árstíðin segir þér oft orsökina
Algengasta ranggreiningin í kjallara er að telja rakaþéttingu vera leka. Rakaþétting myndast í hlýju veðri þegar rakt loft berst inn í svalan kjallara — hún er því verst á sumrin, á meðan eiginlegur leki er verstur í rigningu og leysingum. Árstíðamynstrið er sterk vísbending. Hæðarmynstur bleytunnar hjálpar líka: jöfn lárétt lína bendir á hárpípuverkun eða vatnsstöðu, staðbundinn blettur á sprungu eða gegnumtak. Sprungur eru sérstakt efni — sjá greinina um sprungur í steypu.
Innri einangrun er áhættusamasta aðgerðin
Þetta er mikilvægasta atriðið fyrir alla sem eru að hugsa um að klára kjallara. Innri einangrun gerir vegginn kaldari að utanverðu og færir rakaþéttingarpunktinn inn í byggingarhlutann þar sem enginn sér hann.
Norrænar langtímamælingar í byggðum íbúðum sýna að rakaöryggi við innri einangrun ræðst af fáum en afgerandi þáttum: að vatnsfæling sé ekki sett á eftir að einangrað hefur verið að innan, að inniraki sé ekki of hár þegar notuð eru opin einangrunarkerfi, og að neðri hæðir séu í meiri hættu en efri. Þar sem inniraki var lágur og vélræn loftræsing til staðar fannst hins vegar engin almenn mygluhætta. Innri einangrun er því ekki bönnuð — en hún krefst rakagreiningar fyrst.
Þegar hlutfallsraki fer yfir 70% geta skilyrði fyrir myglu skapast, og timbur sem liggur að köldum kjallaravegg er í sérstakri hættu á fúa yfir 20% efnisraka. Meira um myglu í greininni um myglu í húsi.
Hvað á að gera
- Greindu hvort um jarðvegsraka, þrýstivatn eða rakaþéttingu er að ræða — árstíða- og hæðarmynstur eru sterkustu vísbendingarnar.
- Lagaðu vatnsleiðina utan frá fyrst — landhalli, þakvatn, dren.
- Bættu loftræsingu og hita ef rakaþétting er orsökin.
- Farðu varlega í innri einangrun — metðu rakaflæði, tryggðu lágan inniraka og rétta röð aðgerða.
- Metðu timbur sem liggur að köldum vegg.
Hvað á ekki að gera
- Ekki þétta kjallaravegg að innanverðu til að stöðva raka sem kemur að utan — rakinn hverfur ekki, hann færist innar og skemmdin verður falin.
- Ekki einangra kjallaravegg að innan án rakagreiningar.
- Ekki byggja upp að köldum vegg með timbri, gifsi eða innréttingum án loftbils.
- Ekki loka fyrir loftræsingu kjallarans til að spara hita.
Algengar spurningar
Af hverju er raki í kjallaranum bara á sumrin?
Það bendir til rakaþéttingar frekar en leka. Í hlýju veðri berst rakt loft inn í svalan kjallara og þéttist á köldum veggjum. Eiginlegur leki er aftur á móti verstur í rigningu og leysingum. Árstíðin er því sterk vísbending um orsökina.
Má ég einangra kjallara að innan?
Já, en það er áhættusamasta aðgerðin og krefst rakagreiningar fyrst. Innri einangrun gerir vegginn kaldari að utanverðu og getur fært rakaþéttingu inn í byggingarhlutann þar sem enginn sér hana. Lykilatriði eru lágur inniraki, rétt röð aðgerða og að vatnsfæling sé ekki sett á eftir einangruninni.
Hvernig losna ég við myglu í kjallara?
Byrjaðu á að finna og stöðva rakann utan frá — landhalla, þakvatn, dren — og bæta loftræsingu. Mygla sem er komin í efni þarf að fjarlægja; að þrífa yfirborð eða mála yfir dugar ekki á meðan rakinn er enn til staðar.
Af hverju kemur mygla frekar á neðri hæð?
Neðri hæðir eru í meiri hættu, líklega vegna niðurrennslis jarðvegsraka fremur en beins slagregns. Það sýna norrænar langtímamælingar á rökum kjallaraveggjum.
Ertu að hugsa um að klára kjallara, eða glímir við raka þar? Fagmat framkvæmir grunnskoðun og greinir líklega uppsprettu rakans. Sjá muninn á ástands- og grunnskoðun.
Almenn fræðsla, ekki mat á tiltekinni eign. Byggt á Rb-blöðum HMS og byggingarreglugerð nr. 112/2012, gr. 10.5. Fagmat ehf.