Sprungugerðirnar
- Þurrkrýrnunarsprungur — múrhúð eða steypa skreppur saman við þornun. Fínt net, oftast grunnt, algengast fyrstu árin. Yfirleitt meinlaust.
- Hreyfingarsprungur — byggingin hreyfist við hitasveiflur, vind eða sig. Þessar opnast og lokast eftir árstíðum og eru virkar sprungur.
- Sprungur vegna tæringar bendingar — vatn hefur náð að járnum, þau ryðga og þenjast út og sprengja steypuhulduna af. Sprungan liggur eftir járninu og oft fylgir flögnun.
- Alkalískemmdir — efnahvarf milli sements og steinefna sem þenur steypuna innan frá. Óreglulegt kortasprungumynstur, oft með útfellingum. Sérstaklega íslenskt vandamál vegna eiginleika íslenskra steinefna.
- Los í múrhúð — múrhúðin hefur losnað frá undirlagi. Heyrist sem holhljóð þótt yfirborðið líti heilt út.
Af hverju sprungur skipta máli í skoðun vegna raka
Sprunga er leið fyrir vatn inn í burðarvirki. Það er ástæðan fyrir að hún er skoðuð í rakasamhengi, ekki útlitsins vegna. Þegar vatn kemst að bendingu hefst tæring — og tæring sprengir steypuna innan frá. Skemmdin vex þá af sjálfu sér þótt engin ný vatnsuppspretta bætist við. Það sem byrjaði sem hárfín sprunga getur endað sem flögnun og laus steypa.
Byggingarreglugerð krefst þess að byggingarhlutar séu þannig frágengnir að þeir skemmist ekki vegna vatns eða raka, og alkalívirkni steinefna hefur eigin ákvæði í reglugerðinni.
Virk sprunga og óvirk sprunga þarfnast ólíkra lausna
Þetta er kjarninn í hvers vegna svo margar sprunguviðgerðir misheppnast. Óvirka sprungu má fylla með stífu efni. Virk sprunga sem er fyllt með stífu efni springur einfaldlega aftur, oft rétt við hliðina á viðgerðinni. Áður en nokkuð er fyllt þarf því að meta hvort sprungan hreyfist.
Eitt til viðbótar sem íslenskar aðstæður kalla á: röð aðgerða skiptir máli þegar vatnsfæling og innri einangrun fara saman. Vatnsfæling sem sett er á eftir að einangrað hefur verið að innan getur lokað raka inni í veggnum. Meira um það í greininni um raka í kjallara.
Hvað á að gera
- Greindu sprungugerðina áður en nokkuð er fyllt.
- Metðu hvort sprungan er virk — það ræður efnisvali.
- Skoðaðu bendingu þar sem flögnun eða ryðtaumar sjást.
- Kannaðu los með holhljóði yfir alla múrhúðaða fleti, ekki bara þar sem sprungur sjást.
- Tímasettu rétt — múr- og steypuviðgerðir eru háðar hitastigi og raka og misheppnast oft vegna þess að þær eru unnar á röngum árstíma.
Hvað á ekki að gera
- Ekki mála yfir sprungur. Málning brúar ekki hreyfingu og felur einkennið sem á að fylgjast með.
- Ekki fylla virka sprungu með stífu efni.
- Ekki bera vatnsfælu á vegg sem er þegar blautur eða hefur verið einangraður að innan án þess að meta rakastigið fyrst.
- Ekki líta á kortasprungur sem útlitsatriði fyrr en alkalívirkni hefur verið útilokuð.
Algengar spurningar
Eru sprungur í steypu hættulegar?
Það fer eftir gerðinni. Fínar þurrkrýrnunarsprungur eru oftast meinlausar. Sprungur sem hleypa vatni að bendingu eða stafa af alkalívirkni geta hins vegar leitt til skemmda sem vaxa af sjálfu sér. Þess vegna þarf að greina gerðina áður en metið er hversu alvarleg hún er.
Hvað eru alkalískemmdir?
Efnahvarf milli sements og tiltekinna steinefna sem þenur steypuna innan frá og myndar óreglulegt kortasprungumynstur, oft með útfellingum. Þetta er sérstaklega íslenskt vandamál vegna eiginleika íslenskra steinefna.
Á ég að hafa áhyggjur af sprungum í nýju húsi?
Fínar þurrkrýrnunarsprungur eru algengar fyrstu árin og oftast meinlausar. En láttu meta þær ef þær eru breiðar, liggja eftir bendingu, hreyfast eftir árstíðum eða fylgja flögnun.
Er hægt að laga sprungur varanlega?
Já, ef rétt aðferð er valin. Óvirka sprungu má fylla; virk sprunga sem hreyfist þarf sveigjanlegt efni, annars springur hún aftur. Að meta hvort sprungan er virk er forsenda þess að viðgerðin haldi.
Sérðu sprungur og ert í vafa um hversu alvarlegar þær eru? Fagmat framkvæmir grunnskoðun og metur sprungugerðina og sýnileg ummerki. Sjá muninn á ástands- og grunnskoðun.
Almenn fræðsla, ekki mat á tiltekinni eign. Byggt á Rb-blöðum HMS (Rb.(Eq4).014/015, Rb 83) og byggingarreglugerð nr. 112/2012, gr. 8.3.4–8.3.5 og 10.5. Fagmat ehf.