Hvar lekur í raun?
Sænskar prófanir á þéttikerfum fyrir votrými árið 2025 gefa skýrt svar. Af átta prófuðum kerfum voru aðeins tvö lekalaus — sex láku. Og staðsetningin var afgerandi:
- Flestir lekar voru í gólf/vegg-hornum.
- Lekar fundust einnig við frárennslisgegnumtök.
- Aðeins einn leki fannst við innhorn.
- Enginn leki fannst við niðurföll í þeirri lotu.
Þess vegna er gólf/vegg-hornið fyrsti staðurinn sem er skoðaður þegar grunur er um leka í baðherbergi — ekki niðurfallið, eins og margir halda. Söguleg röð sömu prófana yfir 15 ár sýnir líka að þetta batnar ekki jafnt og þétt: hlutfall lekalausra kerfa hefur sveiflast frá 0% upp í 47% og niður aftur. Nýtt kerfi er því ekki sjálfkrafa þétt.
Töluleg viðmið úr íslenskum Rb-blöðum
| Atriði | Viðmið |
|---|---|
| Halli á sturtusvæði | 1:50 |
| Halli annars staðar á gólfi | 1:100 |
| Sturtusvæði reiknast | 0,8 m frá sturtuhaus |
| Hæðarmunur, þéttilag við þröskuld → rist | minnst 25 mm |
| Þéttilag brotið upp bak við innréttingar | minnst 50 mm |
Aflokað niðurfall er óheimilt
Byggingarreglugerð er skýr: gólf í votrými skal vera vatnshelt með niðurfalli og halla að niðurfalli, og ekki er heimilt að hafa niðurfall aflokað, til dæmis inni í sökkli innréttingar. Það er því ekki álitamál heldur brot á reglugerð — og það gerir bæði eftirlit og viðgerð ómögulega.
Hvað á að gera
- Skoðaðu gólf/vegg-horn og gegnumtök fyrst — þar eru lekarnir samkvæmt prófunum.
- Mældu hallann, ekki áætla hann. 1:50 á sturtusvæði er mælanlegt.
- Gakktu úr skugga um að niðurfall sé aðgengilegt.
- Skoðaðu rýmið fyrir neðan og við hliðina — leki í baðherbergi birtist oft fyrst annars staðar, því vatn fer niður og út, ekki upp.
- Metðu aldur og loftræsingu — rakaþétting í baðherbergi er sjálfstæð skemmdarorsök, ekki bara leki.
Hvað á ekki að gera
- Ekki fúga yfir sprungur í von um að stöðva leka. Fúgan er ekki þéttilagið; það er undir flísunum.
- Ekki loka niðurfalli inni í innréttingu.
- Ekki flísaleggja yfir gamalt þéttilag án þess að meta ástand þess.
- Ekki gera ráð fyrir að þurrt gólf þýði heilt þéttilag.
Ef raki hefur staðið lengi er næsta spurning hvort mygla sé farin að vaxa — sjá myglu í húsi og mygluskoðun.
Algengar spurningar
Hvar lekur baðherbergið oftast?
Í gólf/vegg-hornum. Sænskar prófanir 2025 sýndu að flestir lekar voru í gólf/vegg-hornum, sumir við frárennslisgegnumtök, en enginn við niðurföll í þeirri lotu. Þess vegna er hornið skoðað fyrst, ekki niðurfallið.
Má niðurfall vera falið inni í innréttingu?
Nei. Byggingarreglugerð bannar að hafa niðurfall aflokað, til dæmis inni í sökkli innréttingar. Það gerir bæði eftirlit og viðgerð ómögulega og er brot á reglugerð.
Hvað er réttur halli á baðherbergisgólfi?
Á sturtusvæði er miðað við halla 1:50, annars staðar á gólfinu 1:100, með sturtusvæðið reiknað 0,8 m frá sturtuhaus. Þetta er mælanlegt og á að vera til staðar allt gólfið.
Hvernig veit ég hvort þéttilagið sé í lagi?
Þurrt gólf þýðir ekki heilt þéttilag — leki fer oftast niður og út, ekki upp. Fúgur eru ekki þéttilagið; það er undir flísunum. Til að meta ástandið þarf að skoða horn, gegnumtök og rýmið fyrir neðan, og oft að meta aldur kerfisins.
Grunar þig leka í baðherbergi eða ertu að kaupa íbúð með eldra baði? Fagmat framkvæmir grunnskoðun á votrýminu og setur niðurstöðuna í samhengi. Sjá muninn á ástands- og grunnskoðun.
Almenn fræðsla, ekki mat á tiltekinni eign. Byggt á Rb-blöðum HMS (Rb.(I2).001/003/004), byggingarreglugerð nr. 112/2012 (gr. 6.7.5, 10.5.7) og RISE Rapport 2025:1. Fagmat ehf.