Feld- og hamgærur eru litlar bjöllur af gæruætt. Fullorðnar bjöllur sjást oft í gluggakistum eða ljóskúplum, en það eru lirfurnar sem skipta mestu máli í húsnæði. Þær eru loðnar, brúnleitar og leita í lífræn efni úr dýraríkinu.
Gærur tengjast ekki raka á sama hátt og silfurskottur. Þær segja frekar að einhvers staðar sé fæða: ull, loð, skinn, fjaðrir, þurrkaður matur, gæludýrafóður, dauð skordýr eða dýraleifar. Í flestum tilvikum er þetta heimilisvandamál sem má leysa með þrifum og meindýraeyðingu, en stundum getur það sagt meira um ástand hússins.
Hvað eru gærur?
Gærur eru bjöllur sem tilheyra ættinni Dermestidae. Í íslenskri umræðu eru heitin stundum notuð vítt: hamgæra, feldgæra, fleskgæra, hambjalla eða einfaldlega gærur. Tegundirnar eru ekki allar eins, en sameiginlegt er að lirfurnar nýta lífræn efni sem fæðu.
Náttúrufræðistofnun fjallar meðal annars um hamgæru (Reesa vespulae), feldgæru (Attagenus smirnovi) og fleskgæru (Dermestes lardarius). Fyrir fasteignaeiganda skiptir greiningin máli, en hagnýta spurningin er oft sú sama: hvar er fæðan sem heldur stofninum gangandi?
Hvað getur verið að laða þær að?
Gærur þurfa ekki mikið til að halda sér við. Lirfur geta fundið fæðu þar sem fólk sér hana ekki strax: aftast í skápum, undir sófum, í gluggakistum, í ljóskúplum, á bak við innréttingar, í fuglahreiðrum, músaleifum eða þar sem dauð skordýr safnast saman.
- Matvæli: Þurrkaður fiskur, kjöt, gæludýrafóður og próteinrík matvæli geta verið fæðuuppspretta.
- Textíll: Ull, skinn, loð, fjaðrir og náttúruleg efni eru viðkvæmari en gerviefni.
- Dýra- og skordýraleifar: Dauð skordýr, fuglahreiður eða músaleifar geta haldið stofni gangandi.
- Ryk og óhreyfð rými: Þar sem lítið er þrifið eða hreyft við hlutum geta lirfur fengið frið.
Hvað segir þetta um fasteign?
Ein og ein bjalla í glugga þarf ekki að þýða neitt sérstakt. Bjöllur geta borist inn, leitað í birtu og dáið í gluggakistu. En ef mikið er af bjöllum, ef lirfur sjást ítrekað eða ef ljóskúplar fyllast af dauðum bjöllum, er rétt að finna upptökin.
Í fasteignaskoðun getur þetta skipt máli vegna þess að fæðuuppspretta gæranna er stundum falin. Hún getur verið í eldhúsinnréttingu, undir gólfefni, í þaki, í veggjum, við gömul hreiður eða þar sem mýs, fuglar eða skordýr hafa komist inn.
Fagmatssaga: Bjöllur í ljóskúplum
Simmi smiður fór einu sinni í fasteign þar sem allir ljóskúplar voru fullir af dauðum bjöllum. Við fyrstu sýn leit þetta út eins og einfalt meindýravandamál, en fjöldinn gaf tilefni til að skoða betur.
Komist var inn í þakvirkið í gegnum lúgu ofan á þaki. Þar kom í ljós að mikið var um mýs í þakinu. Mýsnar höfðu komist upp klæðningu og inn í þakvirkið, hreiðrað þar um sig og skilið eftir lífrænar leifar. Dauðar mýs og önnur lífræn efni urðu að fæðu fyrir lirfur. Þegar lirfurnar urðu að bjöllum fóru þær í átt að birtu, í gegnum rakavarnarlag og inn í ljóskúpla.
Þar var því ekki nóg að ryksuga ljóskúplana eða eitra eitt rými. Það þurfti að skilja leiðirnar, finna fæðuuppsprettuna og stöðva aðgengi meindýra að þakinu.
Hvenær er ástæða til að gera eitthvað?
Ef þú finnur eina bjöllu í glugga er oft nóg að þrífa og fylgjast með. Ef þú finnur lirfur, sérð skemmdir á ull eða textíl, finnur margar bjöllur í ljóskúplum eða færð endurtekin tilfelli á sama stað, er rétt að bregðast við.
Fyrstu skrefin eru að finna fæðuuppsprettu, ryksuga vel, þrífa skápa, henda eða loka viðkvæmum matvælum, skoða ullarvörur og kanna hvort fuglar, mýs eða skordýr hafi komist inn í byggingarhluta.
Hvernig Fagmat getur nýst
Fagmat sér ekki um meindýraeyðingu og við mælum með því að haft sé samband við þar til gerðan meindýraeyði ef þörf er á. Við skoðum hins vegar húsnæði með tilliti til byggingartengdra vísbendinga: leiða inn í þak eða veggi, ummerkja um mýs eða fugla, duldra skemmda, lyktar, raka og annarra atriða sem geta skýrt hvers vegna gærur halda sér við.
Hafir þú séð gærur, lirfur eða óvenjulega mikið af dauðum bjöllum í ljóskúplum máttu senda okkur myndir og stutta lýsingu með verkbeiðni. Þá má meta hvort málið sé einfalt meindýramál eða hvort ástæða sé til að skoða byggingarhluta betur.
Algengar spurningar
Eru hamgærur og feldgærur hættulegar fólki?
Nei, þær eru almennt ekki hættulegar fólki. Vandinn er fyrst og fremst óþægindi, skemmdir á viðkvæmum efnum og sú staðreynd að lirfur þurfa fæðu úr lífrænum leifum.
Hvað éta lirfurnar?
Lirfurnar sækja í lífræn efni úr dýraríkinu, til dæmis ull, loð, skinn, fjaðrir, þurrkaðan mat, gæludýrafóður, dauð skordýr eða aðrar dýraleifar.
Geta þær bent til duldra vandamála?
Já. Ef mikið er um gærur eða lirfur getur það stundum bent til falinnar fæðuuppsprettu, til dæmis dauðra skordýra í ljóskúplum, fugla- eða músaleifa, eða lífrænna leifa í skápum, undir gólfefnum eða í þaki.
Hvað er best að gera fyrst?
Finna þarf líklega fæðuuppsprettu. Skoðaðu skápa, ruslaskáp, þurrmat, gæludýrafóður, ullarvörur, sófa, teppi, ljóskúpla, gluggakistur og rými þar sem dauð skordýr eða dýraleifar geta safnast.
Senda verkbeiðni til Fagmats Lesa um silfurskottur og raka Lesa um húsamaur/klóakmaur